Elektrik tehlikesi ve yüksek gerilim levhaları: hangisi nereye?

Yönetmelik elektrik işaretleri hakkında ne diyor?

Sağlık ve Güvenlik İşaretleri Yönetmeliği'nde (Resmî Gazete 11.09.2013, sayı 28762) şu hükümler yer alır:

• Uyarı işareti. Üçgen biçimindedir; sarı zemin üzerinde siyah piktogram ve siyah çerçeve taşır, sarı alan işaret alanının en az yüzde 50'sini kapsar. "Elektrik tehlikesi", yönetmelikte örnek olarak sayılan uyarı işaretlerinden biridir (Ek-2, 3.2).
• Yasaklayıcı işaret. Daire biçimindedir; beyaz zemin üzerinde siyah piktogram, kırmızı çerçeve ve diyagonal çizgi taşır, kırmızı kısımlar işaret alanının en az yüzde 35'ini kapsar. "Yetkisiz kimse giremez" ve "Dokunma" örnekler arasındadır (Ek-2, 3.1).
• Emredici işaret. Mavi daire içinde beyaz piktogramdır; eldiven, ayakkabı, gözlük ve baret gibi donanımlar için örnekler verilir (Ek-2, 3.3).
• Piktogram farkı. Kullanılan piktogram yönetmelikteki örnekten biraz farklı ya da daha ayrıntılı olabilir; yeter ki aynı anlamı versin ve anlamı belirsizleştirmesin (Ek-2, 1.3). Bu yüzden katalogda elektrik tehlikesini farklı çizimlerle anlatan levhalar bulunur.
• Yerleşim. Özel bir tehlikenin ve tehlikeli cisimlerin hemen yakınına; görüş seviyesine uygun yükseklikte, iyi aydınlatılmış, erişimi kolay ve görünür biçimde (Ek-2, 2.1).

Hangi levha ne anlatır?

Aşağıdaki tablo ürün açıklamalarından derlenmiş genel bir eşleştirme önerisidir; mevzuat değeri değildir.

Kategorideki tüm levhalar için elektrik uyarı levhalarına bakabilirsiniz. Şalter, jeneratör, kablo ve yetki levhalarının yanında elektrik geçirmez eldiven, ayakkabı, çizme ve baret kullanmayı zorunlu kılan emredici levhalar da vardır; örneğin Elektrik Geçirmez Eldiven Giymek Mecburidir.

Uyarı levhası ile giriş yasağı aynı şey değildir

Uyarı levhası "burada tehlike var" der; yasak levhası "girme" ya da "dokunma" der. Pratikte ikisi birlikte kullanılır: panonun kapağında uyarı levhası, panonun bulunduğu odanın kapısında giriş yasağı. Bir levhanın diğerinin yerine geçtiğini varsaymayın; çalışan kapağı açmadan önce uyarıyı, odaya girmeden önce yasağı görmelidir.

Alana göre yerleşim

• Pano ve sigorta kutusu. Birden fazla kapağı olan panoda her kapak ayrı ayrı işaretlenmelidir. Levha, kapağın açılma yönünde ilk bakışta görülecek bir noktaya konur. Pano, makine ve kapı yanında 25×35 cm ya da 35×50 cm çoğu zaman yeterlidir; düz yüzeyde yapışkanlı etiket de kolay uygulanır. Ebat için levha ebadı nasıl seçilir, malzeme için foreks levha 3 mm, 5 mm ve etiket farkı yazılarına bakabilirsiniz.
• Trafo ve orta gerilim hücresi. Kapıya ve çevre çitine göz hizasında Yüksek Gerilim levhası asılır. Çit uzunsa levhayı tek noktada bırakmayıp yeterli sayıda tekrarlayın.
• Kablo kanalı ve galeri. Kapaklara Elektrik Tehlikesi, tesisatın başladığı noktaya Yüksek Gerilim Tesisatı levhası asılır.
• Elektrik odası. Levha kapının dış yüzüne, göz hizasında asılır ve kapı kilitli tutulur. Elektrik odaları depo gibi kullanılmaya elverişli göründüğünden, giriş yasağı içeriye malzeme bırakılmasının da önüne geçer.
• Jeneratör ve yedek güç odası. Yaklaşma yolunun başına ve oda kapısına, yaklaşmadan önce görülecek bir noktaya.
• Açık saha ve kazı. Yer altı kablosu levhası, kablonun geçtiği hat boyunca ve güzergâhın dönüş noktalarında; amaç, kazıya başlamadan önce güzergâhın doğrulanmasını sağlamaktır.
• Karanlıkta kalabilecek odalar. Elektrik kesintisinde ışığı kesilecek oda ve koridorlar için fosforlu folyo uygundur; ayrıntı fosforlu, reflektif ve normal baskı farkı yazısında.

Sık yapılan hatalar

• Tek levhayla her riski anlatmaya çalışmak. Kapakta uyarı, kapıda yasak, şalterde talimat levhası farklı işler görür.
• Levhadaki gerilim değerini tesisle uyuşturmamak. Katalogda Yüksek Gerilim 15 kV gibi değer içeren levhalar da var. Levhadaki değer tesisin gerçek değeriyle uyuşmuyorsa levha yanıltıcı olur; sipariş öncesi değeri yetkili kişiden doğrulayın.
• Levhayı kapağın içine ya da görülmeyecek bir yere asmak. Uyarı, kapak açılmadan önce görülmelidir.
• Levhayı kilitleme uygulamasının yerine koymak. Şalteri yalnızca kapatmak yetmez; başka biri habersizce kaldırabilir. Levha uyarır, kilitleme ve işlemin yetkili kişilerce yapılması ayrı konudur.
• Tesisat değişince levhayı güncellememek. Levhanın gösterdiği durum ortadan kalkınca levha da kaldırılır (Ek-2, 2.2).
• Bakımı unutmak. Levhalar düzenli aralıklarla temizlenir, kontrol edilir ve gerektiğinde değiştirilir (Ek-1, 6).

Sipariş öncesi kontrol listesi

• Pano ve dolap kapaklarının sayısı çıkarıldı mı; her kapak için levha ayrıldı mı?
• Tesisin gerilim düzeyi yetkili kişiyle doğrulandı mı?
• Giriş yasağı gereken oda, çit ve kapılar belirlendi mi?
• Kablo hattı ve kazı yapılabilecek alanlar için levha düşünüldü mü?
• Yerin aydınlatması ya da elektrik kesintisi durumu için folyo seçildi mi?
• Levhaları güncelleyecek ve kontrol edecek kişi belirlendi mi?

Pano, trafo ya da sahanızı belirterek bize yazın; uygun levhayı ve ebadı birlikte seçelim.